Hành Trình Tâm Linh - Kusinara -

Minh Hạnh chuyển biên bài giảng của TT Giác Đẳng. 

Sau đó tất cả chúng tôi cùng nhất tâm tụng kinh Tam Bảo trong bầu không khí vô cùng xúc động, tụng kinh xong thì chúng tôi đi nhiễu chung quanh Tôn Tượng Phật ba vòng. Nhân dịp này TT Giác Đẳng giảng về lịch sử ngày Đức Thế Tôn nhập Niết-bàn:

TT Giác Đẳng: Chúng ta đang có mặt tại thánh địa nơi Đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, rất mong rằng quí Phật tử chúng ta hồi tưởng lại những giây phút Đức Phật nhập Niết-bàn.

Đức Thế Tôn là bậc nhân thiên chi Đạo Sư, đời sống của Đức Thế Tôn có một đời sống rất viên mãn, Ngài ra đời là một vị hoàng tử và xuất gia ở trong thời tuổi còn trẻ tóc còn xanh, Ngài viên tịch năm 80 tuổi ở trong phong thái của một vị Đạo Sư. Ngày cuối cùng Đức Thế Tôn đến đây sau khi thọ thực tại nhà của ông thợ rèn Cunda, và Ngài đã đi bộ cùng đại chúng và Chư Tăng, lúc bấy giờ ở nơi này là công viên có rất nhiều cây sala, Đức Thế Tôn đã lựa chọn một phiến đá giữa hai cây sala và Ngài nằm ở trên phiến đá đó. Ngài dạy Tôn Giả Ananda đi vào trong thành báo cho vua Mallà biết rằng khuya nay vào nửa đêm Như Lai sẽ viên tịch. Tôn Giả Ananda đã trải y tăng già lê lên trên phiến đá và Đức Thế Tôn đã nằm nghiêng người trên miếng đá đó. Từ đó cho đến tối Đức Thế Tôn đã để lại cho chúng ta nhiều lời di huấn rất quan trọng. Ngài đã bảo chư tỳ kheo là:

Kusinara - Thánh tích Đức Thế Tôn nhập Niết-bàn

Đức Thế Tôn hỏi ba lần như vậy chư tỳ kheo đều im lặng. Tôn Giả Ananda bạch với Đức Phật là chư tỳ kheo không có gì thắc mắc, Đức Thế Tôn cho biết tất cả chư tỳ kheo thì ít nhất cũng đạt đến quả vị nhập lưu và Đức Phật Ngài cũng ân cần nói rằng nếu có vị nào ngại thì có thể nhờ vị tỳ kheo kế bên mình để hỏi, Đức Thế Tôn Ngài cũng nhắc rằng sau khi Ngài viên tịch rồi có những giới luật nhỏ nhặt thì chư tỳ kheo có thể thay đổi được. Có một vài sự kiện rất đáng nhớ là Tôn Giả Ananda đã hỏi Đức Phật là sau khi Đức Thế Tôn viên tịch rồi thì chúng con nên thờ phượng di cốt của Đức Thế Tôn như thế nào thì Đức Phật đã trả lời một câu mà có thể làm cho nhiều người trong chúng ta phải xửng sốt, Ngài nói rằng việc đó để cho người cư sĩ, các con là người xuất gia nên tu tập, Đức Phật không muốn việc thờ xá lợi của Ngài làm bận rộn chư tỳ kheo mà Ngài muốn chư tỳ kheo tu tập hơn là lo việc cúng tế lễ bái, Ngài xem việc đó là việc thích hợp cho cư sĩ làm hơn. Và cũng chính tại nơi thánh địa này trong lúc Đức Thế Tôn đang nằm trên phiến đá thì một tỳ kheo tên là Tissa đã bỏ ra bên ngoài, một vị tỳ kheo khác đem chuyện đó bạch cho Đức Phật, Đức Phật gọi tỳ kheo Tissa vào và hỏi tại sao thầy Tissa lại vắng mặt, thì Tissa thưa với Đức Phật:

"Bạch Đức Thế Tôn, có nhiều vị giáo chủ nói mình là người giác ngộ nắm được chân lý, vậy trong số đó ai là người thật sự giác ngộ?"

                    Kusinara - trong đền thờ Đức Phật nhập Niết-bàn

Sau đó Đức Phật giảng về Bát Chánh Đạo và Ngài khẳng định rằng ở trong giáo pháp nào có Chánh Kiến, Chánh Tư Duy, Chánh Ngữ, Chánh Nghiệp, Chánh Mạng, Chánh Tin Tấn, Chánh Niệm, Chánh Định thì ở tại đó có quả chứng đệ nhất Samon, đệ nhị, đệ tam và đệ tứ Samon tức là bốn tầng giải thoát. Và Subhadda đã trở thành vị tỳ kheo cuối cùng được Đức Phật cho xuất gia ở tại đây. Không lâu sau đó thì Subhadda đã trở thành một vị thánh hoàn toàn giải thoát.

1) Ba tháng trước khi Đức Thế Tôn viên tịch Ngài đã công bố điều đó và Ngài đã lựa chọn thời điểm và địa điểm viên tịch Niết-bàn. Ngày cuối cùng Ngài đến đây Ngài cũng đi vào trong thành Mallà cùng với chư tăng để thông báo với nhà vua nửa đêm Ngài sẽ viên tịch, đó là thần thái của bậc giải thoát hoàn toàn.

Đức Thế Tôn nhập Niết-bàn

 Đức Phật Ngài là bậc đạo sư nói lên sự thật và sự thật đó thường là người ta không hoan hỉ, ví dụ như Ngài nói về sự vô thường, nhưng mà rồi đó là sự thật không thể chối cãi. Đối với Đức Phật thì Ngài cho chúng ta biết rằng ngay cả trái đất mà chúng ta đang sống một ngày nào đó cũng sẽ vô thường biến hoại. Thời Đức Phật Ngài dạy như vậy thật sự không ai có đủ thường thức để hiểu rõ tại sao trái đất cũng sẽ bị hủy hoại, nhưng mà ngày nay chúng ta biết nguyên nhân của nó.

Hôm nay chúng ta trở về đây đảnh lễ Đức Phật trong chuyến đi hành hương này, thật sự thì có rất nhiều điều để nhắc về những giây phút cuối cùng của Đức Phật, nhưng chúng ta chỉ đặc biệt ôn về ba điều đó để nhớ và chúng ta nên nhớ rằng trong tất cả các vị giáo chủ thì Đức Phật là người có đời sống đẹp nhất, thọ mãn viên mãn hạnh phúc đầy đủ nhất. Sự ra đời của Ngài là sự ra đời của bậc đại sĩ và sự viên tịch của Ngài là sự giác ngộ an nhiên tự tại.

Đền thờ Đức Phật nhập Niết Bàn

TT Giác Đẳng: Tòa bảo tháp có ba lớp, lớp sau cùng là một tháp nhỏ thờ xá lợi của Đức Phật, chính nơi này Đức Thế Tôn đã thị tịch Ngài trút hơi thở sau cùng. Sự phục hưng toà bảo tháp rất đặc biệt và tất cả những thánh tích khác cũng như những công trình trùng hưng đa số là do nha khảo cổ và do Phật tử địa phương, nhưng sự xây dựng tháp này do Ngài Chandramani, Ngài là vị trụ trì đã xây dựng lên ngôi chùa Miến điện kế bên. Cách đây 127 năm, vào năm 1883 có vị tăng người Miến Điện sang đây và cùng với một vị tỳ kheo tên Kassapa sindh là con của vị phó vương ở tiểu bang West Bengal, hai vị đó xuất gia về nơi này và hai vị đó ở tại đây. Vào thời đó hoàn toàn không có khách hành hương, cứ một năm như vậy thì có một hay hai phái đoàn đến từ Miến Điện và khi họ đến đây đem theo phần lớn những thứ như cơm gạo lương khô, sống giữa rừng không có phố xá các Ngài sống như vậy gần 20 năm. Ngày nay ngôi chùa Miến Điện xây dựng bệnh xá, trường trung học và đại học và bảo trợ trung tu thánh địa này.

 Lúc đó tướng Alexander Cunningham đã tìm ra được địa điểm nơi Đức Thế Tôn Ngài viên tịch là nhờ tọa độ chấm từ nơi hoả táng Đức Phật để xác định vị trí này. Nhưng thật ra đến năm 2002 khi trùng tu tháp này thì người ta mới tìm ra một bản đồng đánh dấu nơi chính thức Đức Thế Tôn Ngài viên tịch tại đây. Nhưng trước đó dựa theo biên sử của Ngài Huyền Trang ghi chú thì tìm ra nơi này là nơi Đức Phật viên tịch.

Khi Đức Phật về đây viên tịch thì công viên này thuộc thành Malla, công viên là rừng cây sala, một loại cây tương đối cây cao bóng mát. Khi Đức Thế Tôn viên tịch vua Mallà dùng nghi thức Chuyển Luân Thánh Vương để hỏa táng tức là dùng vải quấn gần 100 lớp chung quanh di thể của Đức Phật khi quấn xong thì để trong quan tài bằng vàng và kim quang đó đã được đưa ra cửa phía đông là nơi làm lễ trà tì, khi đưa sang cửa phía đông đặt trên một dàn gỗ tất cả đều bằng gỗ trầm và kim quang được gìn giữ trong bảy ngày, đến ngày thứ bảy khi Tôn Giả Maha Kassapa về đảnh lễ Đức Thế Tôn, đảnh lễ xong thì dàn hỏa không có ai châm lửa mà tự bốc cháy đó là hoả táng di thể Đức Thế Tôn mà chúng ta gọi là lễ trà tì .

Bên ngoài đại tháp nơi Đức Phật nhập Niết-bàn

.

Phái đoàn tụng kinh Tam Bảo tại Thánh Tích

TT Giác Đẳng: Có ba di chỉ sau cùng mà các nhà khảo cổ từ đó đã xác chứng được vị trí của thánh địa, ba di chỉ đó là:

Thứ nhất là nơi Đức Thế Tôn viên tịch Niết-bàn, thứ hai là nơi làm lễ trà tì tức là nơi hoả táng di thể Đức Phật, thứ ba là nền tháp ngôi nhà của ông thợ rèn Cunda nơi mà Đức Thế Tôn thọ thực bữa cơm cuối cùng. Thật ra đi tìm cả ba nơi này chúng ta mới xác quyết được vị trí của thánh địa, bởi vì những nơi này được ghi rất rõ ở trong ký sử của Ngài Pháp Hiển và Ngài Huyền Trang. Ngày xưa nơi này là một vườn xoài và ngôi nhà của ông thợ rèn Cunda (Thuần Đà) tọa lạc tại đây. Ngày cuối cùng trước khi Đức Thế Tôn viên tịch, trưa hôm đó Đức Thế Tôn cùng với đại chúng 500 vị tỳ kheo đến đây theo lời mời của ông Cunda, ông Cunda cúng dường thực phẩm đến Đức Phật và Chư Tăng, khi ông cúng dường đến Đức Phật thì sau khi Đức Phật nhận thực phẩm xong Đức Phật Ngài nói rằng: 

Chụp tại tòa bảo tháp Ramabhar

 Ông thợ rèn Cunda đem đổ vào trong nước thì nước bốc khói lên. Có ba điều tranh luận liên quan đến bữa ăn cuối cùng của Đức Phật.

1) Thứ nhất có nhiều người cho rằng do bữa ăn của ông thợ rèn Cunda mà Đức Thế Tôn Ngài bị trúng độc và Ngài viên tịch. Thật ra không phải như vậy, theo trong kinh cho chúng ta biết rằng từ Vương Xá đến Vesali, trên đường đi Đức Thế Tôn đã cho biết là Ngài sẽ viên tịch trong ba tháng nữa tại Kusinara, thời điểm và địa điểm đã được Đức Phật Ngài lựa chọn, không có lý do nào dựa trên kinh điển để chúng ta nói rằng Đức Phật bị trúng thực hay ngộ thực mà viên tịch, mặc dầu ngày nay người ta nhìn với một cách khác. Dĩ nhiên thực phẩm thì đôi khi chúng ta dùng vào thích hợp hay không thích hợp, đôi lúc loài người cúng dường thực phẩm cho Đức Phật có khi Chư Thiên cũng cúng dường và để vào thức ăn khất thực, và thức ăn đó có thức ăn của loài người và của Chư Thiên hỗn hợp với nhau do đó người thường không có khả năng tiêu hóa mà chỉ có Đức Phật tiêu hóa được thôi, và trong những trường hợp Chư Thiên cúng dường thực phẩm vào trong bát của Đức Thế Tôn thì Đức Thế Tôn dặn thức ăn dư gọi là tàn thực không thể cho người thường dùng được vì họ không có khả năng tiêu hóa.

 2) Tranh luận thứ hai người ta nói về bữa cơm cuối cùng của Đức Phật là: Trong kinh ghi lại ông thợ rèn Cunda cúng dường Đức Phật một món gọi là sukara-maddava (nấm rừng). Món sùkasamaddhara ở trong tiếng Phạn có hai nghĩa; tên của một loài heo rừng và nghĩa thứ hai là loại nấm rất thơm. Tỉnh Tứ Xuyên bên Trung Quốc và tỉnh Marseille bên Pháp có một loại nấm, khi người ta đi tìm nấm họ dẫn theo một con heo bị khớp mõm lại và nấm này rất thơm, rất đặc biệt, con heo đánh hơi nấm rất giỏi hễ con heo đi đến nơi nào mà nó chúi vào thì họ biết nơi đó có nấm, họ hái nấm đó về, loại nấm đó họ gọi là nấm heo. Có một lần chúng tôi qua Pháp, Phật tử cúng dường một lần trong nhà hàng họ chỉ nấu có ba tai nấm mà phải trả 150 Euro.  

TT Giác Đẳng đang giảng về tháp kỷ niệm nhà ông thợ rèn Cunda

   3) Điều thứ ba, có một sự tranh luận ở tại đây là; khi ông Cunda cúng dường cho Đức Phật và Đức Phật thọ thực xong Ngài đi tới rừng cây long thọ của dòng tiểu vương Mallà và tại đây Ngài để lại một lời nói là:

Bữa cơm trước khi Như Lai thành đạo là bữa cơm do nàng Sujàtà dâng sau đó Ngài thành Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, bữa cơm trước khi viên tịch là bữa cơm của ông thợ rèn Cunda là bữa cơm đầy phước đức. Đó là di ngôn của Đức Phật để lại khi Ngài nghĩ đến ông Cunda. Do vậy sự tranh luận này là tranh luận ở bên ngoài nhưng riêng đối với người Phật tử có tín tâm thì bữa cơm cuối cùng là bữa cơm cuối cùng mà thôi. Có sanh thì có tử, có sống thì có chết. Đức Phật đã trụ thế

Tại toà bảo tháp Ramabhar

Rời nền tháp kỷ niệm nhà ông thợ rèn Cunda, chúng tôi được đưa đến chiêm bái toà bảo tháp Ramabhar.

TT Giác Đẳng: Tháp Ramabhar là toà tháp đánh dấu nơi làm lễ trà tì của Đức Phật. Chữ trà tì lấy từ chữ Phạn để nói lên sự tôn kính, trà tì có nghĩa là hoả táng, nhưng chỉ hoả táng riêng đặc biệt cho Đức Phật thì chúng ta gọi là lễ trà tì. Ngày hôm nay chữ này đã bị lạm dụng rất nhiều, đôi khi một vị cư sĩ hỏa táng người ta cũng gọi là lễ trà tì, cũng giống như người ta dùng chữ xá lợi, nhưng thật sự những chữ dùng như vậy không thích hợp, chúng ta chỉ dùng chữ đó cho bậc cao trọng mà thôi. Ngôn ngữ cũng có sự lạm phát bởi thời gian.

Sau khi Đức Thế Tôn viên tịch tại rừng long thọ, di thể của Ngài được tẩm niệm theo cách của vị Chuyển Luân Vương là dùng vải màu trắng quấn một trăm lớp sau đó đặt trong một kim quang bằng vàng và đã đưa đến tháp Ramabhar đặt trên dàn hỏa hoàn toàn bằng gỗ trầm, tất cả gỗ trầm trong xứ được gom về đây, di thể của Ngài đã quàng tại đây 7 ngày và Tôn Giả Maha kassapa đã về nơi này đảnh lễ Đức Thế Tôn, sau đó thì lửa đã tự nhiên bốc cháy từ trong di thể của Đức Thế Tôn. 

Tòa đại bảo tháp Ramabhar

Chúng tôi nhắc lại với qúi vị phật tử, phía bắc này là rặng Hi Mã Lạp Sơn, nằm dưới chân Hi Mã Lạp Sơn có một tiểu quốc Sakya là quê hương của Đức Phật, tiểu quốc thứ hai là xứ Koliya là bên ngoại của Đức Phật, tiểu quốc thứ ba là Mallà và thứ tư là xứ Licchavri. Nằm dưới chân rặng Hi Mã Lạp Sơn là bốn tiểu quốc nhỏ, Đức Thế Tôn đã lựa chọn Kusinara làm nơi viên tịch, trên đường Ngài đến đây thì Tôn Giả Ananda đã hỏi:

1) Thứ nhất là Ngài muốn cho thế gian này một bài học rất quan trọng, Ngài cho biết rằng Kusinara ngày xưa đã là kinh đô của vị Chuyển Luân Thánh Vương tên là Thiện Chiến, cũng như Patna ngày nay là một thành phố nhỏ tuy là thủ phủ của tỉnh bang Bihar chúng ta không quên rằng Patna ngày xưa là một trung tâm quyền lực cai trị của xứ Ấn Độ mênh mông là kinh đô của vua A Dục. Đức Thế Tôn điều đó Ngài nói với Ananda rằng thành phố gọi là lớn và nhỏ thật sự nó không có gì nói, thành phố này ngày xưa là kinh đô của xứ Mallà mà ngày nay chúng ta về chỉ là một nơi hẻo lánh cho chúng ta thấy rằng ở trên thế gian này không có gì tuyệt đối cả, như Angkor Wat ngày xưa là một kinh đô lớn, ngày nay nó chỉ là nơi hoang vu ở xứ Xiêm Riệp mà thôi.

Chùa Thái Lan tại Kusinara

Phái đoàn chụp tại chùa Thái Lan - Kusinara

Rời Thánh địa tháp Ramabhar chúng tôi trở về khách sạn dùng cơm trưa và nghỉ ngơi, vì trời quá nóng nên 4:30 chiều chúng tôi mới được chở đi thăm các ngôi chùa tại Kusinara. Tại Kusinara có rất nhiều ngôi chùa Phật Giáo của các quốc gia Phật Giáo được xây dựng tại đây, mỗi ngôi chùa có điểm thu hút riêng, tuy nhiên ngôi chùa được du khách thăm viếng nhiều nhất và là nơi đẹp nhất tại Kushinagar là ngôi chùa Thái Lan. Được biết đến như một trong những ngôi chùa nổi tiếng nhất tại Ấn Độ, ngôi chùa thu hút khách du lịch từ khắp nơi trên thế giới. Chùa được xây dựng để tôn vinh Thánh lễ vàng kỷ niệm ngày lên ngôi của vua Bhumibol, vua Thái Lan. Ẩn mình trong nhiều mẫu đất của cây xanh, bao gồm một khu vực rất lớn và quang cảnh đẹp và thanh bình..

TT Giác Đẳng: Chùa Thái Lan là một ngôi chùa của Hoàng Gia, khi chúng ta gọi là chùa Hoàng Gia thì khác với ở VN, ở VN khi chúng ta gọi là chùa Sắc Tứ thì chỉ là chùa Sắc Tứ thôi, nhưng Thái Lan thì chùa hoàng gia là chùa được hoàng gia Thái Lan cúng dường ngân qũi, tất cả các chư tăng làm việc tại đây là do hội đồng Tăng Già bổ nhiệm, như các vị ở tại đây đều dùng pass port đen tức là thông hành ngoại giao, các vị qua đây để đại diện cho Hoàng Gia Thái. Trước mắt chúng ta có một ngôi tháp như chúng tôi có một lần đề cập với qúi vị là ngôi tháp họ lấy từ sự gợi ý của ngọn núi như rặng Hi Mã Lạp Sơn nhưng riêng về ngôi tháp này thì kiểu chúng ta thấy ở Nepal lấy từ kiểu tháp của Tu Di sơn. Tu Di sơn tức là ở dưới là ngọn núi có chân từ từ lên đỉnh núi là cung trời đao lợi của Thiên Chủ Đế Thích do đó tháp xây dựng lên trên. Chung quanh có bốn mặt mỗi mặt thì có bốn tượng Phật với kiểu khác nhau, như Đức Phật đang thuyết pháp, Đức Phật trong thế ban phúc, và những ấn quyết mudra của từng pho tượng độc đáo. Ở trong tháp có xá lợi do chính phủ Ấn Độ chính thức cúng dường cho Hoàng Gia Thái được tôn thờ tại đây. Hàng năm vào tháng giêng họ có một cái lễ cung nghinh xá lợi đi chung quanh thánh địa này vào tháng Hai.

TT Giác Đẳng và Ni Sư Trí Thuận cùng các Phật tử chùa Pháp Luân tại chùa Linh Sơn

TT Giác Đẳng: Trước khi chúng ta vào trong chùa Linh Sơn thì xin nói đến một sự kiện rất tình cờ liên quan đến thánh tích Phật giáo cũng là liên quan đến vận mệnh của đất nước VN chúng ta. Trước năm 1975 đa số các thánh tích tại đây thường là sự đi lại rất khó khăn, những người đến thăm viếng thánh tích này thường tương đối có tiền và họ đi trong những dịp rất đặc biệt và số khách đi hành hương không tấp nập như bây giờ. Nói thẳng ra thì vào những năm đầu cuối thập niên 80 khi chúng tôi đặt chân xuống đây lần đầu tiên không có nhiều khách sạn như bây giờ và lý do người tị nạn Đông Dương đổ sang bên các nước Âu Mỹ và số khách hành hương về đây và đồng thời cộng với năm 1975 nền kinh tế thế giới mở ra và vấn đề công dân của các quốc gia Thái Lan, Nhật Bản v.v... qua đây càng lúc càng nhiều thêm, do đó có nhiều phương tiện. 

Chụp tại chùa Tây Tạng

Trở lại ngôi chùa Linh Sơn có lịch sử là chùa Trung Hoa và ngày nay ở trong sách vẫn để là Chinese Buddhist Temple nhưng vì một thời gian không có người gìn giữ và những người Phật tử của vị đại sư Trung Hoa đã khẩn khoản mời Ni Sư Pháp Đăng là đệ tử của HT Giới Nghiêm trụ trì, tới năm 80 thì vị này di dân sang Hoa Kỳ nhưng lại có trách nhiệm với ngôi chùa nên nhân HT Huyền Vi dẫn phái đoàn sang đây thì Ni Sư khẩn khoản để xin được cúng lại và nhờ HT lo giùm ngôi chùa này, HT đã nhận lời và từ đó chùa Trung Hoa biến thành chùa Linh Sơn. HT Huyền Vi trong hệ thống Linh Sơn có rất nhiều tăng sĩ và HT đã giao cho một số vị và vị đương lo cho chùa hiện nay là Ni Sư Trí Thuận. Lâu lâu Ni Sư Trí Thuận có về Houston để kêu gọi gây qũi. Ni Sư Trí Thuận có phương pháp làm việc khác hơn với những vị khác là Ni Sư thấy ở đây không thể hoằng pháp được nhiều do đó Ni Sư nuôi cô nhi là những trẻ em người Ấn Độ không cha mẹ hoặc trẻ em nghèo đến cho ăn và cho ở, và có trường học của chùa Linh Sơn. Chùa có cất phước xá để cho khách hành hương hàng năm, thường trong một phước xá như vậy có sáu giường và một rest rơom, trước kia chúng tôi có ở đây cũng sạch sẽ nhưng không tiện nghi như ở khách sạn. Ni Sư Trí Thuận thành lập một tiểu cảnh tại khuôn viên của chùa như đản sanh, thành đạo, chuyển pháp luân, niết bàn và khổ hạnh, bốn cảnh ở giữa có một toà tháp với ý để Phật tử về hành hương khắp nơi rồi nhìn thấy những cảnh này thì nhớ.

Sau phần thuyết giảng về lịch sử chùa Linh Sơn, TT hướng dẫn chúng tôi và chánh điện chùa để lễ Phật, sau đó chúng tôi được vị tri khách hướng dẫn đến hội trường. Tại hội trường chúng tôi gặp Ni Sư Trí Thuận, Ni Sư vui vẻ tiếp đón chúng tôi với vẻ từ hòa thân thiện. Xin nhắc lại khi vừa đến khuôn viên chùa Linh Sơn chúng tôi gặp một số các em cô nhi đang sinh hoạt, mặc dù là người Ấn Độ nhưng Ni Sư cho các em mặc quần áo nhà chùa màu lam, gọi là áo bà vải, trông rất dễ thương, chúng tôi nghe các em tụng kinh tiếng Việt, tưởng đâu các em là người Việt, một vài người trong phái đoàn đã nói chuyện bằng tiếng Việt với các em, khi ấy mới biết là các em không biết nói tiếng Việt. Do ấn tượng đầu tiên khi bước vào khuôn viên chùa đó mà chúng tôi một số người đã tự động đứng lên cúng dường tịnh tài để Ni Sư lo cho các em cô nhi (mặc dầu trước khi vào chùa chúng tôi đã đóng góp hùn phước để TT Giác Đẳng cúng dường cho chùa Linh Sơn rồi.)

Chiều nay chúng tôi chỉ có thể đi thăm viếng ba ngôi chùa, một là chùa Thái Lan, hai là chùa Linh Sơ và ba là chùa Tây Tạngn thì trời đã tối vì tại mỗi chùa chúng tôi đã có thời gian rất lâu để lễ Phật và đi ngắm cảnh chùa cho nên hết giờ và chúng tôi phải trở về khách sạn.