A Tỳ Đàm, Bài 15.II.2   Ngày 17 tháng 9 năm 2004

Minh Hạnh biên soạn

Bài 15

Nhóm Thuộc Tánh Bất Thiện

Sở hữu bất thiện là những sở hữu chỉ hợp với các tâm bất thiện, gồm có 14 sở hữu tâm, được chia làm năm nhóm:

II Sở hữu Tham phần
Tà kiến

TT Giác Đẳng: Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Khi chúng ta nói đến một trạng thái trong ba kiết sử của vị thánh sơ quả mà đoạn tận thân kiến, hoài nghi và giới cấm thủ, thi` nhóm này hầu như tất cả đều được liệt vào nhóm những pháp được đoạn trừ do thấy. Thân kiến cũng vậy, hoài nghi cũng vậy, giới cấm thủ cũng vậy, đoạn trừ do thấy, lần đầu tiên vị thánh sơ quả thấy Niết bàn. Nhưng hoài nghi không được xem như là một thứ tà kiến ở trong A Ty` Đàm, hoài nghi được hiểu là trạng thái lưỡng lự v.v...

Trong lúc đó thi` tà kiến nằm ở trong tham phần được hiểu như một sự kết luận, một quan niệm rõ ràng thẳng thừng về chuyện gi` đó, hai cái đó nó không đi chung với nhau.

Tuy nhiên khi chúng ta nói đến hoài nghi Phật, hoài nghi Pháp, hoài nghi Tăng, hoài nghi nhân quả, hoài nghi tam thế v.v... Thi` chúng ta lại thấy có một cái mang mán đâu đó, cái lằn ranh giữa tà kiến và hoài nghi, đôi lúc nó không rõ ràng.

Lấy ví dụ một người vào trong chùa, hay mỗi khi đối diện với gi` đó là tâm của họ nghi hoặc, và chuyện đó là thái độ của họ, chúng ta nhi`n thấy bên ngoài, chúng ta nghĩ rằng người đó không có đức tin, tức là tà kiến. Thi` Sư Pháp Đăng có thể cho quí Phật tử biết ở tại đây là có những trường hợp nào hoài nghi đi chung với tà kiến hay không, hay hoài nghi với tà kiến nó vốn không đi chung với nhau được. Xin thỉnh Sư Pháp Đăng.

ĐĐ Pháp Đăng: Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Nói về vấn đề tà kiến này, thật sự là một câu tế nhị, chỉ có bậc thánh mới biết được, nhưng đối với Phật tử mới vào học thi` cũng có một khái niệm dựa trên tuệ văn để có thể mi`nh có tuệ tư và tuệ tu. Vi` chính như vậy nên nói rằng về tâm si hoài nghi nó chỉ hợp với sở hữu hoài nghi. Hoài nghi là trạng thái của lưỡng lự phân vân, mê mờ không nhận rõ.

Co`n sở hữu tà kiến thi` nó có sự cố quyết, vi` tà kiến nó đồng nghĩa với tham, với dính mắc và có quan kiến sai lầm. Nên nói về tà kiến thi` giữa tâm sở tà kiến đã có định nghĩa là sự chấp cứng lấy sai lầm, và bám ở trên một thích thú nào đó, một sở kiến nào đó mà mi`nh bám chặt vào đó, mi`nh phủ nhận tất cả cái gi` đó, thi` gọi là tà kiến. Thi` tà kiến có tánh tham, dích mắc, và tà kiến nhận thức trên đối tượng đó, đó là sai lầm như vậy.

Co`n sở hoài nghi có nghĩa là mê mờ, phân vân lưỡng lự, cũng không có quyết định, chính vi` như vậy nên nói rằng sở hữu hoài nghi là hoài nghi Phật, hoài nghi Pháp, hoài nghi Tăng. Vi` hoài nghi đó, khi một người không hiểu được giáo ly' của Đức Phật, hoặc là không hiểu đến nơi đến chốn, chứ co`n khi một người học được giáo ly' Đức Phật tri`nh bày có cơ sở, như đứa học sinh học cách làm toán rồi thi` nó không bao giờ co`n hoài nghi nữa, nó sẽ hiểu được 2 + 2 hoặc là 2 x 2 là bao nhiêu, thi` nó có giải đáp rõ ràng.

Co`n hoài nghi nơi đây là chưa từng học thi` có thể là nói 2 với 2 là 4 thi` người này không hiểu được, thi` họ có thể hoài nghi là như vậy. Co`n tà kiến là những hiểu sai, cái hiểu sai nơi đây là cái hiểu sai nói về sự cố chấp của mi`nh, nói đưa lên một cái hiện tại lạc kiến nào đó nói về Niết bàn, hoặc nói về sự tối thượng trong đời này là chỉ có là ngũ dục thôi, và người đó bám chặt vào đó, không hiểu được như vậy thi` chính đó là cái tà kiến.

Nên hoài nghi có nghĩa là người lưỡng lự phân vân chỉ là như vậy, nên nhiều khi nói về hai tâm này thi` chúng ta thấy tâm sở hoài nghi thi` hợp trong tâm sở phóng dật. Co`n ngược lại tà kiến thi` là có bốn tâm tham hợp tà, bốn tâm tham hợp trong tất cả những sở hữu tà kiến là bốn tâm tham hợp tà, thi` tà kiến rất mạnh, co`n hoài nghi chỉ là một tâm sở thôi, trong khi cái kia là bốn tâm sở đó thi` như vậy tà kiến là một pháp mà thật sự khi nói ra thi` là dính mắc vào đối tượng rất mạnh, mà dính mắc vào đối tượng rất mạnh và chấp sai cho rằng đó là tối thượng, hiện tại Niết bàn là lạc kiến, cái tà kiến mà Đức Phật Ngài nói rằng đó là sự chấp sai lầm.

Xin trả lời ngắn gọn lại chỗ này là sở hữu hoài nghi, trạng thái hoài nghi là mê mờ phân vân lưỡng lự, co`n sở hữu tà kiến là sở hữu có quyết, dính mắc mà cố chấp, nên hai cái này rõ ràng là như vậy, con xin chấm dứt câu trả lời nơi đây. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật