A Tỳ Đàm
Giảng Giải và Thảo Luận

Tâm và Sự Phân Loại

A Tỳ Đàm, Bài 9.2.2   Ngày 18 tháng 6 năm 2004

Minh Hạnh biên soạn & Cô Tu Nữ Diệu Tịnh hiệu đính

I. Tâm Thiền sắc Giới (Kusalarùpavacaracitta)

I. Tâm Thiền Thiện Sắc Giới :

ooOoo

Ngày 18 tháng 6 năm 2004

TT Giác Đẳng: Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật, kính bạch Sư Trưởng, TT Trí Siêu, chúng ta hãy trở lại với TT Trí Siêu trong câu hỏi đầu tiên là nếu chúng ta có 40 đề mục thiền chỉ thi` chúng ta có thể trừ ra 4 đề mục, tức 4 án xứ gọi là vô sắc thi` co`n lại 36 án xứ để tu thiền sắc giới, và trong 36 án xứ sắc giới này, có một số thí dụ như một phần trong tùy niệm hay tứ vô lượng tâm.  Thi` thể dường như những khái niệm triù tượng hơn những vật thể mang tính cách sắc giới, mà chúng ta đề cập đến khi nãy trong bài nói chuyện của Sư Trưởng. Kính bạch TT Trí Siêu, xin TT hoan hỷ cho biết y’ kiến khi chúng ta nói đến thiền sắc giới, thi` sắc giới đó dựa trên kết quả sanh về cõi sắc giới hay do đề mục liên hệ đến sắc và chúng ta gọi là sắc giới.  Xin thỉnh TT Trí Siêu.

TT Trí Siêu: Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật, kính bạch Chư Tôn Đức, kính thưa quí Phật tử. TT Giác Đẳng hỏi chúng tôi rằng; trong 40 đề mục thiền chỉ, chúng ta trừ ra 4 đề mục án xứ gọi là vô sắc, co`n lại 36 đề mục hữu sắc, và khi tu tập với 36 đề mục hữu sắc như vậy, khi chứng thiền thi` gọi là thiền hữu sắc giới. Vậy thi` sắc giới dựa trên đề mục hữu sắc hay dựa trên kết quả của sự tu chứng này sẽ cho tái sanh vào cõi sắc giới. Bởi vi` nếu chúng ta y cứ trên đề mục sắc giới của sắc pháp nên gọi tâm thiện này là tâm thiện sắc giới, thi` tại sao tứ vô lượng tâm đối với một người tu tập tứ vô lượng tâm đó, thi` hoàn toàn với khái niệm tục đế chúng sanh chế định, chứ không phải là sắc pháp chân đế, như vậy tứ vô lượng tâm này là đề mục sắc pháp, đề mục sắc giới hay đề mục hữu sắc.

Ở đây chúng tôi cũng xin thưa với quí vị rằng có hai ly' do mà chúng ta gọi là tâm thiện sắc giới

1) Vi` chúng sanh thiền chứng này cho kết quả sanh vào cõi phạm thiên hữu sắc tức sanh về cõi ngũ uẩn hay cõi vô tưởng cũng là cõi hữu sắc. Sở dĩ gọi tâm thiện sắc giới vi` đó là nhân sanh lên cõi sắc giới.

2) Vi` những tâm thiền chứng này, dựa vào đề mục án xứ vị đó tu tập là đề mục hữu sắc do vậy cho nên được gọi tâm thiền thiện sắc giới.  Như vậy trong vấn đề này chúng ta cũng nên lưu y' rằng, y cứ về ly' lẽ thứ hai có lẽ dễ thuyết phục hơn.

Bây giờ về tâm tố, chúng ta nói qua về loại tâm này một chút, tâm tu chứng thiền định sắc giới của vị A La Hán, thi` tâm thiền sắc giới đó cũng gọi là tâm thiền sắc giới là bởi vi` dựa trên đề mục vị A La Hán triển khai chỉ tịnh mà chứng được tâm thiền, chứ không thể nào nói rằng sở dĩ tâm thiền tố sắc giới đều gọi là tâm thiền sắc giới, bởi vi` tâm này là cho quả tái sanh về cõi sắc giới. Nói như vậy nghe không được bởi vi` là vị  A La Hán tâm co`n tái sanh.

Ở đây chúng tôi cũng xin nói thêm về khía cạnh mà TT Giác Đẳng đã nêu ra khi nãy, là trong 36 đề mục hữu sắc đó, đề mục vô lượng tâm thi` được kể như dùng đề mục án xứ hữu sắc, bởi chúng sanh là những loài người hữu sắc, hoặc chư thiên, phạm thiên nói chung tức là chúng sanh trên đời này cũng dựa trên sắc uẩn mà ra cả, dựa vào đó cho nên khi tu tập tâm từ, tâm bi, tâm hỷ, tâm xả với những đề mục đó vẫn được xem như là những đề tài án xứ của hữu sắc. Và ở đây có những điều chúng ta cũng cần ghi nhận là những đề mục chúng ta tu tập thiền định, những đề mục đó mặc dầu chúng ta nói đến đề mục hữu sắc có đến 36, nhưng trong đó chúng ta loại trừ ra 10 đề mục không đắc thiền là : 1) niệm Phật, 2) niệm Pháp, 3) niệm Tăng, 4) niệm giới, 5) niệm thí, 6) niệm thiên, 7) niệm nip ban, 8) niệm sự chết, 9) quán tứ đại, 10) quán tưởng vật thực.

Đó là 10 đề mục không đắc thiền, chỉ đưa đến cận định mà thôi

Minh Hạnh Thực Hiện